مسعود سفلائی، مدیر گروه سینمایی «هنر و تجربه»، با تأکید بر ضرورت حمایت از سینمای غیرتجاری، معتقد است مهمترین دستاورد «هنر و تجربه» در سالهای فعالیت خود، شکستن این باور بوده که مخاطب ایرانی برای سینمای هنری و غیرتجاری وجود ندارد.
سفلائی در گفتوگو با صبا، با اشاره به تجربه حضور در جشن هفتادمین سالگرد بخشهای مرتبط با سینمای هنری در جشنواره کن، اظهار کرد: «جشن هفتاد سالگی در کن برای من شخصاً یک لحظه تأملبرانگیز بود. نه فقط به عنوان یک رویداد جشنوارهای، بلکه به عنوان یک آینه؛ آینهای که نشان میداد دنیا چطور به سینمای غیرتجاری نگاه میکند و ما کجا ایستادهایم.»
او با اشاره به سیاستهای حمایتی کشورهای مختلف از سینمای هنری افزود: «در فرانسه، مرکز ملی سینما (CNC) دهههاست با مکانیزمهای مالیاتی و یارانهای مشخص از سینمای هنری حمایت میکند. در کره جنوبی، دولت سینما را به عنوان یک صنعت فرهنگی استراتژیک تعریف کرده و بخشی از این تعریف، حمایت از سینمای غیرتجاری بوده است. در آلمان نیز صندوقهای منطقهای فیلم مستقل از منطق بازار فعالیت میکنند.»
مدیر گروه سینمایی «هنر و تجربه» ادامه داد: «این اتفاقات تصادفی نیستند. آنها نتیجه یک باور اجتماعی هستند که سینمای هنری را بخشی از هویت فرهنگی ملی میداند. مهمتر از آن، در این کشورها یک باور صنفی شکل گرفته که بر اساس آن، سینمای هنری بخشی جداییناپذیر از اکوسیستم سینما محسوب میشود.
سفلائی با بیان اینکه چنین باوری هنوز به شکل گسترده در سینمای ایران وجود ندارد، گفت: «سینماداران ترجیح میدهند سالنهایشان را به فیلمهای پرفروش اختصاص دهند، توزیعکنندگان نیز انگیزهای برای کار با فیلمهای هنری نمیبینند. در چنین شرایطی، «هنر و تجربه» در خلأ موجود شکل گرفت تا فضایی برای بقای این سینما فراهم کند، اما یک گروه سینمایی به تنهایی نمیتواند جای یک باور صنفی فراگیر را بگیرد
مدیر گروه سینمایی «هنر و تجربه» در ادامه با رد این دیدگاه که مشکل سینمای هنری صرفاً مالی است، اظهار کرد: «اگر بگوییم مشکل فقط مالی است، راهحل را بیش از حد ساده کردهایم. تجربه سالهای مختلف نشان داده حتی در دورههایی که منابع مالی بهتر بوده، سینمای هنری همچنان در حاشیه مانده است. دلیل آن، فقدان یک باور فرهنگی و صنفی جدی نسبت به اهمیت این سینماست.»
سفلائی افزود: «وقتی ارزش یک فیلم صرفاً بر اساس میزان فروش آن سنجیده میشود، در واقع یک انتخاب ایدئولوژیک صورت گرفته است. نتیجه چنین نگاهی این است که سالنهای بهتر در اختیار فیلمهای تجاری قرار میگیرند، توزیعکنندگان از همکاری با آثار هنری فاصله میگیرند و رسانهها نیز عمدتاً به سراغ آثار پرفروش میروند.
او تأکید کرد: «سینمای هنری در ایران بیش از آنکه قربانی نبود مخاطب باشد، قربانی دیده نشدن است. تجربه اکران بسیاری از فیلمهای «هنر و تجربه» نشان داده که حتی با حداقل تبلیغات نیز میتوانند مخاطب خود را پیدا کنند. بنابراین مشکل اصلی، دسترسی، معرفی و تبلیغات است.»
مدیر گروه سینمایی «هنر و تجربه» مهمترین دستاورد این مجموعه را تغییر نگاه نسبت به مخاطبان سینمای هنری دانست و گفت: «سالها این تصور وجود داشت که مخاطب ایرانی علاقهای به سینمای غیرتجاری ندارد. اما ما فیلمهایی را اکران کردیم که بدون برخورداری از ستارههای مشهور یا بودجههای تبلیغاتی سنگین، با استقبال قابل توجه مخاطبان مواجه شدند. این اتفاق نشان داد آن باور رایج، نادرست بوده است.
او همچنین ایجاد یک مسیر اکران جایگزین برای فیلمسازان جوان را از دیگر دستاوردهای این گروه عنوان کرد و افزود: «پیش از شکلگیری «هنر و تجربه»، فیلمسازان جوان عملاً یا باید فیلمهایشان را در جشنوارهها نگه میداشتند یا برای رسیدن به اکران، آنها را به سمت بازار تجاری سوق میدادند. «هنر و تجربه» راه سومی را پیش روی آنها قرار داد.
سفلائی با اشاره به تأثیر این گروه بر نسل جدید فیلمسازان اظهار کرد: «مهمترین تغییری که اتفاق افتاده، یک تغییر ذهنی است. پیش از این بسیاری از فیلمسازان جوان از همان ابتدا تصور میکردند فیلم شخصی و غیرتجاری امکان اکران ندارد. این نوعی خودسانسوری بود. اما امروز میدانند اگر فیلمی با زبان سینمایی و حرفی برای گفتن ساخته شود، امکان دیده شدن آن وجود دارد.
او البته تأکید کرد که این فضا همچنان محدود است و گفت: «تعداد سالنها کافی نیست، مکانیزمهای حمایتی هنوز کامل نشدهاند، اما نفس وجود چنین فضایی یک دستاورد مهم است که باید حفظ و تقویت شود.
مدیر گروه سینمایی «هنر و تجربه» در بخش دیگری از این گفتوگو با بیان اینکه دفاع از سینمای هنری امروز ضروریتر از گذشته است، اظهار کرد: «در دورانی زندگی میکنیم که سرگرمی در اشکال مختلف و به وفور در دسترس است. اما سینمای هنری وظیفهای فراتر از سرگرمی دارد. این سینما آینهای است که جامعه میتواند خود واقعیاش را در آن ببیند و درباره مسائل پیچیده و پرسشهای دشوار تأمل کند.این کارکرد را هیچ فیلم پرفروشی نمیتواند جایگزین کند، زیرا اساساً هدف سینمای هنری با سینمای تجاری متفاوت است.
سفلائی درباره تغییرات مخاطبان سینمای هنری گفت: «در سالهای اخیر نسل جدیدی از مخاطبان شکل گرفتهاند که از طریق پلتفرمهای آنلاین با سینمای جهان آشنا شدهاند. آنها آثار سینمای کره، اروپا و آمریکای لاتین را دیدهاند و سطح انتظارشان از سینما بالاتر رفته است.
او ادامه داد: «این مخاطبان نهتنها سواد سینمایی بیشتری دارند، بلکه دیگر آن کلیشه قدیمی را که سینمای هنری را خستهکننده میدانست، قبول ندارند. به نظر من این تحول یکی از مهمترین اتفاقات فرهنگی سالهای اخیر است.»
سفلائی در پایان تأکید کرد: «چالش اصلی امروز این است که این مخاطب جدید را حفظ کنیم و به او نشان دهیم که سینمای ایران نیز میتواند همان کیفیتی را ارائه دهد که او در سینمای جهان تجربه کرده است.
